Home Up

PONTARFYNACH

 

GWMPAS Y FFYNHONNAU

FFYNHONNAU TRISANT, PONTARFYNACH, Ceredigion (SN744744)

(Diolch i John Williams,Bwlchbach, Aberystwyth, am anfon y wybodaeth ganlynol i ni am y ffynhonnau uchod. Maer wybodaeth yn dod or Welsh Gazzette, Chwefror y cyntaf, 1923. )

Maer ffynhonnau iw gweld gyferbyn Dolcoion ond yr ochr arall ir afon Cell yn agos i lan y dŵr. Ychydig yn is nar ffynhonnau maer nant o Dolgors yn llifo ir afon Cell. Tan ryw ganrif yn l roedd bri mawr ar y ffynhonnau oherwydd eu galluoedd meddyginiaethol. Deuai cleifion gorweddiog yma o bell ac agos. Byddair hen bobl yn cofio gweld ffyn baglau yn Nolcoion a adawyd yno gan bobl a iachawyd yn y ffynhonnau. Tua deugain mlynedd yn l bwriadodd y Parchedig J. Williams, ficer Tal-y-llyn, un a fagwyd yn Nolcoion, a Mr William Evans, New Row, marchnatwr lleol llwyddiannus, fanteisio ar y ffynhonnau au datblygu drwy godi adeilad i bwmpior dŵr . Yn ogystal roedd ganddynt gynlluniau i adeiladu gwesty gyda gerddi hardd oi gwmpas a hysbysebur lle fel man delfrydol i gael gwellhad ac esmwythd. Ond yn anffodus ni ddaeth dim or cynlluniau. Nid ywr dŵr yn y ffynhonnau yn wahanol mewn lliw a blas i ddŵr ffynhonnau eraill. Maen bosib bod eu rhinwedd yn deillio ou cysylltiad gydar tri sant. Pwy oeddynt nid oes neb heddiw a ŵyr ond gallwn fod yn sicr mair un rhai ydynt ar tri y cysegrwyd eglwys Llantrisant iddynt. Roedd y ffynhonnau ger yr hen ffordd o Ysbyty Cynfyn, heibio Llaneithyr a Bodcoll a Nantarthur i Ysbyty Ystwyth ac Ystrad Meurig.

Maer ffynhonnau yn saith mewn nifer. Mae tair ohonynt yn llifo allan o dan dorlan uchel o bridd rhyw lathen neu ddwy or afon. Maer tair ffynnon gref yma ond rhyw droedfedd oddi wrth ei gilydd. Ers talwm roedd tair peipen wedi eu gosod i greu tri phistyll hwylus. Maer pedair ffynnon arall yn tarddu ar dir gwastad ychydig yn uwch i fynyr afon. Roedd pob ffynnon yn gwella afiechyd neu gyflwr gwahanol. Ffynnon y Llygaid oedd un a Ffynnon y Crydcymalau oedd y llall. Roedd un yn gwellar scyrfi. Yr enw ar un arall oedd Ffynnon y Wrach. Am flynyddoedd bellach maer ffynhonnau hyn wedi eu hanghofio ai hesgeuluso ac wedi llanw a thyfiant lle mae lliw gwyrdd tywyll y planhigion yn dangos safle a maint y ffynhonnau. Ar adegau mae rhai cleifion yn dal i ddod atynt i geisio gwellhad i anhwylderaur croen ar cryd cymalau.

Meddai John,Yn ychwanegol at hyn cofiaf fod yn agos iddynt yn blentyn yng nghwmni hynafgwyr oedd yn cyfeirio atynt - y saith-, ond ni wnes erioed ofyn ir un ohonynt ddangos y ffynhonnau unigol i mi ond yr wyf yn meddwl fy mod wedi eu chwilio erbyn hyn.

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 31 Nadolig 2011

cffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccff

 

Home Up