Home Up

Llanrwst

 

FFYNNON NEWYDD, LLANRWST

Bu ceisio cael hanes Ffynnon Newydd yn ardal Llanrwst yn dipyn o her, yn enwedig ar l gweld fod cymdeithas fel Wellhoppers, syn arbenigo mewn hanes ffynhonnau wedi methu, ac nad oedd gan Gymdeithas Ffynhonnau Cymru fawr ddim gwybodaeth chwaeth! Ar gyrion Llanrwst, ar y ffordd i Landdoged mae Ffynnon Newydd, ond maen rhaid pwysleisio ei bod ar dir preifat. Yn l pob tebyg cafodd y ffynnon ei chodi yn ystod yr ail ganrif ar bymtheg gan un o deuluoedd cyfoethog yr ardal. Mae sn amdani yn Faunula Crustensis -An Outline of the Natural Contents of Llanrwst a gyhoeddwyd yn 1830 gan John Williams, Pyll, Trefriw (1801-1859. Roedd y meddyg ar naturiaethwr yn fab ir melinydd Cadwaladr Williams ac wedi ei eni ym Mhentrefelin, Llansanffraid Glan Conwy. Yn Saesneg yr ysgrifennwyd am Ffynnon Newydd. Dyma gyfieithiad:

Ger Tyddyn Fadog, i gyfeiriad Llanddoged, mae tŷ go arbennig or enw Ffynnon Newydd, sydd ar enw am fod yna ffynnon sylweddol yn yr ardd gyda muriau trwchus o gerrig a tho o lechi uwch ei phen. Mae digonedd o le y tu mewn gyda rheiliau o haearn, ac yn amlwg maer ffynnon wedi ei chodi ar gyfer ymdrochi. Cafodd y ffynnon lawer o glod am fod y dŵr wedi llwyddo i iachau cleifion oedd gyda phob math o anhwylderau, rhai oedd meddygon ac eraill wedi methu eu concro. Ni chredaf fod iddi drwythiad mwynol, ond yn hytrach fod yr effeithiau llesol ir corff yn dod oherwydd bod oernir dŵr yn cyflymu cylchrediad y gwaed. Rwyf yn sicr ei bod mor effeithiol Ffynnon Gwenffrewi yn Nhreffynnon neu unrhyw ffynnon arall sydd heb rinweddau haearnol na halenog wrth geisio gwella anhwylderau syn anodd eu concro.

Mae cyfeiriad at y ffynnon yn An Inventory of the Ancient Monuments in Wales and Monmouthshire. Vol 4 Denbishire. Royal Commission on Ancient and Historical Monuments 1914. Yn l y disgrifiad ( yn Saesneg) ym 1914 roedd y ffynnon yn sgwar o faint pymtheg troedfedd gyda waliau o ddeuddeg troedfedd o uchder a tho o lechi, ond bod y to mewn cyflwr gwael. Roedd saith o risiau i fynd i lawr at y dŵr oedd yn bedair troedfedd o ddyfnder. Yn cydredeg ar ffynnon roedd ystafell wisgo/dadwisgo or un hyd ond yn naw troedfedd o led. Erbyn heddiw maer ystafell newid wedi diflannu. Does dim golwg or to ac maer grisiau mewn cyflwr gwael. Mae Peter Higson, perchennog Ffynnon Newydd, yn credu bod llawr y ffynnon wedi ei wneud o farmor. Mae ein diolch yhn fawr iddo am ei gyd-weithrediad parod yn caniatau ir Pentan gael tynnu lluniau or ffynnon ac am ei gymorth gydar hanes. Diolch hefyd i Rob Davies am dynnur lluniau a thrednur cyfan. Heb gymoprth amrhisiadwy y ddau ni fyddai wedi bod yn bosibl ir wybodaeth yma gael ei gasglu ai gyhoeddi.

Buom ar drywydd anghywir i ddechrau wrth geisio cael hanes y ffynnon gan ymweld Ffynnon Newydd arall, sef cartref Aelwen ar diweddar Thomas John Williams yn ardal Tan Lan. Roedd yna ffynnon yno hefyd wedi ei lleoli mewn cae. Mae wedi cael ei chapio gyda chaead crwn o goncrit. Hyd y gwyddom does yna ddim byd arbennig am hon ar wahn ei bod wedi ei defnyddio i ddisychedu cenedlaethau yn y gorffennol.

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 34 Haf 2013

cffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffc

 

 

 

Home Up