Home Up

LLANIDLOES

 

FFYNNON IDLOES, LLANIDLOES (SN 9562 8470)

Ken Lloyd Gruffydd

Maer ffynnon sanctaidd hon wedi cael ei chyfeirio ati fel un golledig ers dros ganrif bellach. Hyd y gwyddom ni ysgrifennwyd dim amdani tan yr ymddangosodd ei henw gyntaf ar fap Ordnans 1890. Yn l adroddiad diweddar gan y grŵp Prosiectau Archaeoleg Cambrian nid ywr ffynnon yn ymddangos ar fap degwn 1840. Maen debyg mai gwybodaeth leol a drosglwyddwyd ar lafar gwlad a gadwodd yn fyw leoliad y ffynnon. Maer hyn sydd gan S.Baring-Gould a J. Fisher yn Lives of the British Saints, Cyfrol III, tud. 291 o ddiddordeb mawr i ni oherwydd dywedant am y sant:   Maen amlwg nad oedd wedi diflannu ers cyn cof ond yn ddigon pell yn l ir awduron ddefnyddior amser gorffennol wrth gyfeirio at y ffynnon ai safle yn 1911.

Roedd Idloes Sant yn byw yn y seithfed ganrif ac yn fab i un Gwyddnabi ap Llawfrodedd Farfog, a dywedir bod Santes Meddwyd, Clogcaenog, Sir Ddinbych, yn ferch iddo. Does fawr ddim o wybodaeth am un or ddau wedi goroesi ar wahan ir ffaith mai Medi 6ed yw dydd gŵyl Idloes a bod dydd gŵyl Meddwyd ar Awst 27ain.

Cafwyd cloddfa archeolegol ar safler ffynnon yn ystod 2006  er mwyn darganfod beth oedd yno, cyn ir safle gael ei ddatblygu ac i dai gael eu codi ar y fan. Agorwyd cwys yn mesur deg medr wrth bum medr lle y credid bod olion y ffynnon ond ni lwyddwyd i ddod o hyd i bridd llaith heb sn am darddiad . Yn l arbenigwyr, os yw ffynnon yn cael ei chau am ysbaid go hir dros ganrif yn y cyswllt hwn- na ddisgwylir ir dŵr ddod ir wyneb eilwaith gan ei fod wedi darganfod man arall i gronni ac ymddangos ynddo. Maen bosib mai dyna ddigwyddodd  i Ffynnon Idloes. Yr unig awgrym fod unrhyw beth wedi bodoli ar y safle oedd sip hirgrwn o bridd golau ym mesur tua 6.5 medr o hyd ac o ddyfnder o 0.6 medr. Roedd haenen o gerrig gro yn y gwaelod. Nid oedd yna ddigon o dystiolaeth bendant mai dyma r ffynnon. Roedd unrhyw gerrig a fu ar y safle yn y gorffennol wedi cael eu cario oddi yno. (Am fwy o fanylion gweler  adroddiad Chris E. Smith yn Archeoleg yng Nghymru, rhif 46 (2006) tud. 227-8.) Tybed oes yna ysgrif Gymraeg yn rhywle yn ymwneud r ffynnon nad ywr archeolegwyr yn gwybod amdani?

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 24 Haf 2008

cffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccf fccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffc

Home Up