Home Up

LLANGWM

 

FFYNNON WNNOD

Derbyniodd y Gymdeithas lythyr wrth un on haelodau, Howard Huws, Bangor, yn holi am gyflwr Ffynnon Wnnod, Llangwm. Roedd yn ysgrifennu ar gais Patrick Radley a fun byw yn Melysfan, Llangwm am dros ugain mlynedd. Yn ystod y cyfnod yma bu iddo ail-ddarganfod ac adfer y ffynnon sanctaidd leol a chyhoeddodd adroddiad oi waith yn rhifyn gwanwyn 1986 or cylchgrawn Clwyd Historian. Dyma fraslun or hyn oedd yn yr erthygl honno:  

Yn ol Parochialia Edward Lhuyd roedd y ffynnon rhyw chwarter milltir or eglwys a dywed Francis Jones yn The Holy Wells of Wales mair enw ar y ffynnon yw Fron Fach Spring ac mae ger Melysfan. Yn wreiddiol, cysegrwyd eglwys Llangwm ir seintiau Celtaidd Gwnnod (neu Gwynog) a Noethan, meibion Gildas, ond nawr mae wedi ei chysegru i Sant Jerome. Bu archwilwyr y Comisiwn Brenhinol ar Henebion yn edrych ar y ffynnon yn 1912 ar adeg honno roedd y dŵ yn llifon gryf ond nad oedd y ffynnon wedi ei gwarchod gan ddim ond ychydig o gerrig. Yn fuan wedyn defnyddiwyd dŵr y ffynnon i ddiwallu anghenion y trigolion yr ardal drwy ei beipio ir tai. Er mwyn cadwr cyflenwad yn bur rhoddwyd caead dros y ffynnon ac anghofiwyd amdani.

Yn 1082 aeth perchennog Melysfan ati i chwilio am ddŵr ar ei dir a daethpwyd o hyd ir ffynnon. Roedd tua wyth troedfedd o dan y ddaear ac wedi ei thoi gwaith cerrig digon amrwd. Ffynnon gron oedd hi ac roedd y caead pren arni wedi ei addurno chroes geltaidd ac enwr ffynnon. Doedd neb yn yr ardal yn cofio enw gwreiddiol y ffynnon ond cyfeirid ati fel ffynnon Fron Bach gan mai ar dir y tyddyn hwnnw yr ydoedd. Roedd y tyddyn ei hun wedi ei ddymchwel yn 1881. Ffynnon Wnnod oedd ffynnon sanctaidd y pentref yn nyddiau Edward Lhuyd ac roedd capel wedi ei gysegru ir sant ar safler felin.

 

Patrick Radley ar caead ar Ffynnon Wnnod.

Bur ffynnon yn cyflenwi Melysfan dŵr yfed ond ers ymadawiad Patrick Radley mae gan y trigolion presennol gyflenwad arall o ddŵr ac nid ywn ymddangos fod ganddynt hwy na neb arall ddiddordeb yn y ffynnon. Ei bryder mawr yw y bydd y ffynnon yn cael ei hesgeuluso eto ar saflen cael ei anghofio. Er mwyn cael gwybodaeth gyfredol am gyflwr y ffynnon cysylltodd y Gymdeithas Chyngor Cymuned Llangwm. Cewch wybod beth fydd yr ymateb yn y rhifyn nesaf.

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 3. Nadolig 1997

cffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffc

 

Home Up