Home Up

LLANGRANNOG

 

FFYNNON FAIR

Tan yn ddiweddar roedd y ffynnon hon dan fygythiad gan fod ffens wedi cael ei chodi ar ei thraws. Mae’r Gymdeithas wedi ysgrifennu at Gyngor Cymuned Llangrannog i ofyn iddynt archwilio cyflwr y ffynnon a chymryd camau i’w diogelu.

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 3 Nadolig 1997

cffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccf fccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffc

ANNWYL OLYGYDD

Rwyf wedi penderfynu ysgrifennu atoch i ofyn am ychydig o gymorth ac i roi’r newyddion diweddaraf am un sefyllfa sy’n bodoli ym mhlwyf Llangrannog.

Ers sawl blwyddyn bellach mae Cyngor Cymuned Llangrannog, Ceredigion, wedi ceisio cael mynediad i’r ffynnon hynafol, Ffynnon Fair, ger yr eglwys ym mhentref Llangrannog. Yn anffodus mae hon ar dir preifat ac yn eiddo i berchennog tŷ haf yn y pentref. Ar ôl imi siarad ag ef rhyw flwyddyn yn ôl, ac egluro arwyddocâd y ffynnon iddo, (fel y byddai pererinion yn ymweld â hi, ac ati) ac yn wir, dangos i’r perchennog ei hunion safle, fe addawodd i mi y byddai’n gwneud pob ymdrech i’w hagor, ac yn wir, i ofalu amdani.

Yn y cyfamser bu’r perchennog mewn cysylltiad â Chyngor Sir Ceredigion. Cafodd ei ddychryn pan ddwedwyd wrtho y byddai’n rhaid iddo dalu ffi rheolaidd er mwyn profi ansawdd y dŵr, a’i rybuddio am ei gyfrifoldeb o ran diogelwch rhag damweiniau pe byddai’n caniatáu i’r cyhoedd i ddefnyddio’r ffynnon unwaith eto.

Ar fy ail ymweliad â’r perchennog fe wnaeth ddatgan nad oedd ganddo unrhyw ddidordeb pellach mewn ailagor y ffynnon, a dyna ddiwedd ar y mater. FE wrthododd fy awgrym y byddai’r Cyngor Cymuned yn fodlon trafod prynu’r ffynnon. Trwy gyd-ddigwyddiad, yn ystod y trafodaethau hyn, daeth dau adroddiad gerbron y Cyngor i ddweud fod rhai yn parhai i fynd ar bererindodau blynyddol at y ffynnon. Roedd un wedi ysgrifennu llythyr at y Cyngor yn cwyno am ei chyflwr truenus, a’r anhawster i gael mynediad.

Ar ôl creu diddordeb yn Ffynnon Fair, Llangrannog, soniwyd am ffynnon arall ym mhentref cyfagos Pontgarreg – ffynnon Dewi. Mae’r ffynnon hon hefyd ar dir preifat, ond mae’r perchennog yn fwy na bodlon i’r cyhoedd ei defnyddio. Bydd ef yn ei glanhau’n achlysurol ac yn twtio’r tir o’i hamgylch. Y gofid yw fod eiddo’r perchennog nawr ar werth, gan gynnwys y ffynnon wrth gwrs, ac efallai na fydd y tirfeddiannwr newydd mor ffafriol ei agwedd.

Y cwestiwn pwysig a godwyd wedyn yn y Cyngor Cymuned – a dyma ofyn yn awr am eich cyngor chwi – a oes hawliau ynglun a chael mynediad at hen ffynhonnau fel y rhain? Oes gan fynychwyr ffynnon yr un hawliau a cherddwyr, er enghraifft? Mae cenedlaethau lawer wedi cario dŵr o’r ffynhonnau am gannoedd os nad miloedd o flynyddoedd, ac yn y ddau achos yma ym mhlwyf Llangrannog, hyd yn ddiweddar iawn.

Hoffwn gael arweiniad ynglun â’r broblem hon. Os nad oes ateb syml ar gael, fe fydd yn rhaid chwilio barn gyfreithiol. Rhaid sicrhau nad yw ein hawliau na;n hetifeddiaeth yn cael eu colli.

Ian ap Dewi, Llangrannog.

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 7 Nadolig 1999

cffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccf fccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffc

Home Up