Home Up

LLANFAIR-IS GAER

ger Caernarfon

 

FFYNNON FAIR

ANNWYL OLYGYDD

Ysgrifennaf atoch ynglun â chyflwr truenus Ffynnon Fair, Allt Ffynnon Fair, sy’n arwain at Groeslon y Llanfair, hanner ffordd rhwng pentref y Felinheli, plwyf Llanfair-is-gaer, a chaernarfon.

Rwyf yn enedigol o bentref Bethel, rhyw bedair milltir o Gaaernarfon at y ffordd i Bentir. Ers talwm roedd tynfa arbennig i’r trigolion oll i dreulio peth o’u hamser hamdden gyda’u plant ar lan y môr, o fewn cyrraedd i eglwys hynafol Llanfair. Roedd traddodiad oesol eu bod yn cludo digonedd o ddŵr grisialaidd o Ffynnon Fair, cynnay tân wedi cyrraedd glan y môr, cael prydo fwyd ysgafn a phaned o de. Fe atgyfnerthodd Cwmni’r Rheilffordd fur syml y ffynnon er mwyn trefnu cyflenwad o ddŵr i orsaf-feistr Griffiths Crossing a’i deulu. Pedair wal oedd iddi, tair wal isel a’r bedwaredd yn is fyth. Roedd to syml drosti, a rhoddwyd drws dur ar geg y ffynnon. Cododd hyn wrychyn trigolion y broydd. Roedd dichon cael cyflenwad o ddŵr ond doedd pethau ddim mor hwylus. Erbyn hyn mae’r ffynnon wedi diflannu ers i’r Cyngor Sir ledu’r ffordd. Mae hi bellach o dan y briffordd a’i dŵr yn treiglo i’r ffos.

Mae’n fwy na thebyg fod Ffynnon Fair ar Allt Ffynnon Fair ar daith y pererinion i Enlli. Yn ôl traddodiad, i fyny o Fangor i Bentir oedd y daith i Gaernarfon ac wedyn am Benrhyn Llŷn. Byddai’r daith o Fangor i Gaernarfon trwy Llanfair yn boblogaidd, a’r seintiau’n torri eu syched yn y ffynnon ar yr allt. Roedd hefyd yn arferiad i’r sawl oedd â gofal am y canu yn eglwys Llanfair-is-gaer flynyddoedd lawer yn ôl, alw heibio’r ffynnon ar ei ffordd adref i Gefn Cynrig a golchi’r bîb a roddai’r nodyn iddo yn nwr y ffynnon, yn barod at y gwasanaeth nesaf.

Hoffwn yn arw pe buasech yn gallu fy nghynghori pa gamrau sy’n agored i mi eu cymryd. Hoffwn ddod i gysylltiad ag awdurdod sy’n meddu ar ddigon o allu i orfodi cywiro’r difwyno sydd wedi digwydd, ac adfer y ffynnon sanctaidd i’w gogoniant cynnar. Mae’n fwy na thebyg fod rhywun mewn awdurdod, na wyddai ddim am ein traddodiadau, wedi rhoi gorchymyn i wneud i ffwrdd â’r ffynnon.

Cledwyn Williams, Llanrug.

[Gallwn uniaethu â rhwystredigaeth Cledwyn Williams o weld ffynnon sanctaidd yn cael ei hamharchu. Tybed a oes modd, rhywsut, i ailadeiladu’r ffynnon wrth ochr y ffordd fel bo dŵr o’i gofer yn gallu cronni eto a ffurfio ffynnon? Cysylltodd Mr Williams â’r Cyngor a diddorol fydd cael gwybod beth fydd hanes Ffynnon Fair.]

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 7 Nadolig 1999

cffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccf fccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffc 

Mae Cledwyn Williams, Llanrug, a chyfaill iddo, Cyril Williams, wedi dangos union safle'r ffynnon i syrfewr Cyngor Gwynedd a mawr obeithiwn y bydd modd ail-greu'r ffynnon a gafodd ei dinistrio pan adeiladwyd ffordd osgoi y Felinheli.

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 8 Haf 2000

 cffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccf fccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffc

Ers peth amser mae Cledwyn Williams, Llanrug, wedi bod yn ceisio adfer y ffynnon arbennig hon. Cafodd ei chladdu wrth i ffordd osgoi'r Felinheli gael ei hadeiladu. Mae Cledwyn wedi cysylltu â Mr Daimond, Syrfwr Cyngor Sir Gwynedd, er mwyn trafod y trefniadau i ymweld â'r safle ac i'r awdurdodau wybod lle yn union roedd y ffynnon wreiddiol. Mawr obeithir wedyn y gellir adeiladu ffynnon newydd i gronni gofer y dŵr sy'n dal i lifo o Ffynnon Fair. Diolch i Cledwyn am ei frwdfrydedd.

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 11 Nadolig 2001

cffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccf fccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffc

Home Up