Home Up

LLANDRILLO YN RHOS

   

MAE FFYNNON O DAN Y CAPEL

Ffynnon Drillo

Nid peth anarferol yw cael ffynnon oddi mewn i gapel. Wrth addasu hen gapel yn Llangan, Llŷn i fod yn gartref, daeth y Prifardd Elwyn Roberts ar draws ffynnon. Adeiladwyd Capel Als, Llanelli ar safle Ffynnon Alis, a dyna sut y cafodd ei enw. Mae Ffynnon Drillo oddi mewn i eglwys fechan Trillo Sant ar lan y mr yn Llandrillo-yn-Rhos, ger Bae Colwyn. Ar un adeg roedd adeilad yr eglwys yn ddigon eang i gynnwys Ffynnon Fair, yn Wigfair, ger Llanelwy. Ym mhlwyf Llanddarog, sir Gaerfyrddin roedd ffynnon  oddi mewn i gapel anwes bychan o'r enw Capel Begewdin. Felly hefyd ym mhlwyf Llanarthne yn yr un sir. Yno roedd ffynnon gref yn codi oddi mewn i adeilad a adnabyddid fel Capel Herbach. Mae'n siŵr fod ffynhonnau a fu gynt oddi fewn i adeilad capel anwes neu eglwys bellach y tu allan i'r adeilad o ganlyniad i adnewyddu'r adeilad. Tybed a wyddoch chi am enghreifftiau eraill o ffynhonnau oddi mewn i gapel neu eglwys, neu dŷ annedd hyd yn oed?

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 8 Haf 2000

cffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffc

 

Rhan o erthygl FFYNHONNAU THOMAS PENNANT gan Eirlys Gruffydd

Ffynnon Drillo. Llandrillo- yn- Rhos

(SH 842813 )

Yn y drydedd gyfrol maen ymweld Llandrillo- yn- Rhos. Dyma sydd ganddo iw ddweud am gapel Sant Trillo ar lan y mr:

Des i lawr o Glodddaeth am ddwy filltir i lan y mr. Yno, ger y lan, gwelais adeilad bach unigryw syn cael ei alw yn Gapel Trillo Sant. Maen hirsgwar gyda dwy ffenest ar bob ochr a drws ar y pen. Maer to yn gromennog (vaulted) gyda cherrig crynion yn hytrach na llechi arno. Oddi fewn mae ffynnon. O gwmpas yr adeilad mae mur o gerrig.

Maen siŵr y byddain synnu fod y capel bach ar ffynnon heddiw yn gyrchfan i dwristiaid syn gadael gweddau ar bapur ir sant ac yn taflu arian i Ffynnon Drillo. (SH 842813 )

LLYGAD Y FFYNNON - Rhif 26 Haf 2009

cffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffc

 

FFYNHONNAU SANCTAIDD CYMRU

gan Howard Huws

Diolch i Dduw, nid du mor darlun cyfan. Bu i dwf hynafiaethgarwch yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg hybu ymwybyddiaeth o bresenoldeb ac arwyddocd ffynhonnau sanctaidd, os nad ond o safbwynt hanesyddol. Cyd-ddigwyddodd hyn chynnydd diddordeb mewn sagrafeniaeth ar etifeddiaeth ysbrydol gyffredinol, ar ffaith nad ystyrid Catholigiaeth Rufeinig yn fygythiad gwleidyddol, rhagor. Yn yr ugeinfed ganrif adnewyddwyd diddordeb mewn ffynhonnau sanctaidd au hailddefnyddio at ddibenion crefyddol: ac o ganlyniad, cofnodwyd eu safleoedd yn ofalus, ac ymdrechwyd (gyda chryn lwyddiant, weithiau) iw cadw rhag difancoll, eu hamddiffyn au hadfer at eu diben gwreiddiol. Maen waith anodd, ond y mae unigolion ysbrydoledig, grwpiau cymunedol,  llywodraeth leol a chymdeithasau megis Cymdeithas Ffynhonnau Cymru wedi cyflawni llawer. Gwelwyd hefyd fod ffynnon, oi hadfer, unwaith eton denur rhai sydd arnynt angen cysur, gobaith, ac adnewyddiad ysbrydol.

Un achos amlwg or fath yw adnewyddiad Ffynnon Drillo yn Llandrillo-yn-rhos. Saif y capel bychan syn cynnwys y ffynnon ar y traeth yno, ac fel arfer mae ar agor ir cyhoedd. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, aeth yn arfer gosod ceisiadau a gweddau ysgrifenedig ar yr allor, gan ymbil am gymorth neu faddeuant.31 Nid ŵyr neb paham yw hyn, nac a ddechreuodd yr arfer ohonoi hun yno ynteu a ddaeth o rywle arall: ond dengys fod yr Ysbryd eton ymsymud ar wyneb y dyfroedd, gan ein synnu an hysbrydoli rhywbeth y tu hwnt i fyfyrion deallusol, crinion ynghylch y pwnc hwn.

Ydynt, y mae ffynhonnau sanctaidd unwaith eton amlwg yn nhirwedd ysbrydol Cymru, a thrwy amlygiad grym Duw ynddynt, boed iddynt unwaith eto ddisychedu, iachu ac addurnor wlad hon, a chyfrannu at ei hailadeiladun wlad Gristnogol pobl Gristnogol.

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 30 Haf 2011

cffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffc

 

LLWYDDIANT CYNHADLEDD LLANDUDNO 

Ar ddydd Sadwrn Medir 7fed daeth tua thrideg o bobl frwdfrydig at ei gilydd ir gynhadledd flynyddol. Siom ydoedd na allai Gareth Pritchard fod yno i draddodi ei ddarlith ar Ffynhonnaur Gogarth ond drwy gymorth nodiadau manwl a lluniau a PowerPoint llwyddwyd i drosglwyddor wybodaeth. Yn dilyn cafwyd sgwrs gan Ken Davies ar Ffynnon Fair, Llanrhos ac yna darlith ddifyr iawn gan Elfed Gruffydd ar Ffynhonnau Llŷn. Yna dilynwyd gan Tristan Grey Hulse yn son am ffynhonnau a phererindodau. Yn y prynhawn cafwyd amlinelliad gan Bill Jones or gwaith ar Ffynnon Elan, Dolwyddelan. Yn olaf soniodd Jane Beckerman am y gwaith mawr o adfer Ffynnon Elian yn Llanelian yn Rhos.

Wedir ymweliad Ffynnon Fair ymlaen a ni wedyn i Ffynnon Drillo ar lan y mr ger Rhos Fynach yn Llandrillo-yn-Rhos a gweld fod y lle yn dal i gael ei ddefnyddio fel man gweddi a myfyrdod. Adeilad bychan ywr eglwys sy dros y ffynnon. Oddi allan maen mesur pymtheg troedfedd wth ddeuddeg ond oddi fewn maen mesur naw troedfedd wrth chwech. Pum troedfedd yw uchder y drws ac maen droedfedd a hanner o led. Maen bosib fod adeilad yma ers y chweched ganrif ond wrth reswm cafodd yr adeilad ei adnewyddu fwy nag unwaith ers y cyfnod cynnar hwnnw. Gwelir y ffynnon ym mhen dwyreiniol yr eglwys ac maen cronni mewn baddon tair troedfedd wrth ddwy. Mae tair o risiau yn arwain i lawr at y dŵr. Cynhelir offeren yn yr eglwys bob bore Gwener am wyth or gloch ac maer adeilad yn agored ir cyhoedd or Pasg hyd ddiwedd yr haf.

Yn ddiweddar dechreuodd pobl adael gweddau wedi eu hysgrifennu ar ddarnau o bapur yn yr eglwys. Gofynnant i Drillo Sant ddeisyf ar Dduw am iachd, am gryfder i wynebu afiechyd a phrofedigaethau. Ceir gweddau nid yn unig yn Saesneg ond mewn ieithoedd fel Ffrangeg, Eidaleg a Sbaeneg a rhai yn y Gymraeg. Yn y man arbennig hwn cawn gipolwg ar y ffydd a fu mor bwysig in cyndadau ac ar werth y ffynhonnau sanctaidd i gynnal y werin mewn argyfwng a phrofedigaeth. Dyma yn wir berl mewn adfyd.

 

 

ODDI FEWN I FFYNNON DRILLO, LLANDRILLO-YN-RHOS (SH842812)

LLYGAD Y FFYNNON - Rhif 35 Nadolig 2013

cffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffc

FFYNHONNAU CYMRU AR SIPSIWN

 

Cyfrol ddiddorol eithriadol yw The Dialect of the Gypsies of Wales John Sampson, a gyhoeddwyd gyntaf ym 1926. Treuliodd Sampson flynyddoedd yn byw gydar Sipsiwn, yn dysgu eu hiaith, yn cofnodi eu chwedlau ac yn astudio eu diwylliant. Rhydd inni olwg ar fyd llefarwyr Romani olaf Cymru, ychydig flynyddoedd cyn ir byd hwnnw ddiflannu. Yma a thraw yn ei gyfrol ceir cyfeiriadau at ffynhonnau neilltuol, ac arferion neu gredoau cysylltiedig nhw. Dyma rai y sylwais arnynt:

 

Am ffynnon ym Mn, dywedir (t.145): Unwaith y flwyddyn byddair darddell hon yn cynhyrfu: a phe bai unrhyw un a gyflawnasai drosedd, megis llofruddiaeth, teflid ef ir dŵr cynhyrfus hwn; ac os oedd iw achub, ac nid ei ddinistrio, byddair dŵr yn ei fwrwn fyw ar dir sych (chwedl ynghylch diheurbrawf mewn tarddell ym Mn).

 

Am ffynnon arall, dywedir (t.148): Arferai fy mam-yng-nghyfraith fwydo hances yn y darddell (yng Nglan-y-mor [sic]) ai fowldion llun calon, ai gosod eton llaith ar ei chalon ei hun (swyn i wella afiechyd a achosid gan wrachyddiaeth). Ymhellach (t.179-180): Dwi wedi fy witsio. Af yno, ir ffynnon fechan yng Nglan-y-mr, ac ymolchaf, ac yfaf oi dŵr (dywedwyd gan Syforella Wood).

 

Hefyd, au henwau Romani yn aml yn gyfieithiadau or Gymraeg:

 

I gozhvali cheni (y ffynnon swyn): Ffynnon hud, tarddell iachaol; yn enwedig honno yn  Llandrillo-yn-Rhos.

 

LLYGAD Y FFYNNON - Rhif 41, Nadolig 2016

 

cffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffc

 

Home Up