Home Up

GUMFRESTON

 

FFYNHONNAU GUMFRESTON

 

   Pentref  yn agos i dref Dinbych y Pysgod yw Gumfreston. Yno mae eglwys hynafol a thair ffynnon  yn y fynwent islawr eglwys. Gellir dod o hyd ir eglwys drwy droi i lawr or ffordd fawr a heibio i westy. Mae arwydd yn eich cyfeirio at yr eglwys ar ffynhonnau. Maen bosib mynd char at yr eglwys ac mae digon o le i droir cerbyd os bydd y maes parcio bach yn wag!

    Wrth y glwyd haearan ir fynwent gellir gweld yr eglwys a gysegrwyd yn enw Lawrens Sant ond sydd ar safle llan Celtaidd ller ymsefydlodd sant or chweched ganrif y collwyd ei enw yn niwloedd amser. Y rhan hynaf or eglwys ywr porth, ac maen debyg mai dyna safle cell y sant. Pan ddaeth y Normaniaid codwyd tŵr uchel ac adeiladwyd corff yr eglwys. Mae iddi bensaernaeth arbennig, gydag ymdeimlad o gyfnod arall, a dull gwahanol o addoli, yn aros oddi fewn iddi o hyd.

    Ir de or eglwys mae llwybr o gerrig yn arwain i lawr at y ffynhonnau. Heb amheuaeth maer fangre yn un oedd yn gysegerdig ir hen dduwiau Celtaidd cyn dyfod Cristnogaeth. Byddair bobl gyntaf a ddaeth i fyw i ddyffryn Rhydeg yn gwybod am rin y ffynhonnau. Yn Oes y Seintiau byddai angen y dŵr at anghenion beunyddiol, ac i fedyddio; a daeth yn lle o bererindod ac o wellhad. Parhaodd y traddodiad hwnnw hyd heddiw. Daw tair tarddle or galchfaen mewn ardal o raeanfaen (millstone grit), ac y mae hynny ynddoi hun  yn wyrth.

    Yn y dyffryn coediog islawr eglwys gwelir olion cei ar lan yr afon. Byddai  pereinion yn dod mewn cychod ir fan honno ac ynan dringo at yr eglwys ar ffynhonnau cyn cael cysgod a chyfle i orffwys ar eu taith mewn adeilad mynachaidd sydd bellach wedi diflannu.

    Daeth newidiadau mawrion  gyda diddymur mynachlogydd.  Collwyd sgrin y grog or eglwys a gwyngalchwyd y darluniau ar y waliau;  ond cadwyd y gloch, ac maen dal i gael ei denfyddio o hyd. Llwyddwyd hefyd i gadwr ffynhonnau. Gyda datblygiad Dinbych y Pysgod fel tref wyliau yn y ddeunawfed ar bedwaredd ganrif ar bymtheg profwyd dŵr y ffynhonnau am eu gwerth lachusol, a chafwyd eu bod cystal bob diferyn a ffynhonnau enwog Tunbridge, er engraifft. Byddai plant y fro yn cael eu talu gan ymwelwyr i ddod photeli o ddŵr or ffynhonnau iddynt. Hyd heddiw defnyddir y dŵr i wella anhwylderaur gwaed, arthritis, llygaid a golwg gwan, i glirio defaid oddi ar y dwylo ac i yfed mwynau syn llesol ir corff.

    Maen werth dilyn y llwybr cerrig i lawr at y ffynhonnau, dwy ohonynt au dyfroedd yn llawn haearn. Mae dyfroedd y tair yn llifo iw gilydd ac allan o dan fwa o gerrig. Arferid taflu pinnau wediu plygu ir  ffynhonnau ar Sul y Pasg. Yn wir, maer hen arferiad yn dal mewn bri pan fydd yr addolwyr yn taflu hoelion Crist ir dŵr ar forer Pasg i ddathlur Atgyfodiad. Traddodiad newydd yw gadael canhwyllau yn olau i arnofio ar wyneb y dŵr tran offrymu gweddau.

    Braint oedd cael mynd i Gumfreston a phrofi o naws arbennig y gorffennol, gan wybod  y bydd parch a bri ir ffynhonnau hyn  yn y dyfodol.

 Eirlys Gruffydd-Evans    2018

LLYGAD Y FFYNNON   Rhif 45 Nadolig 2018

cffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffc

 

Home Up