Home Up

DINBYCH

 

FFYNNON FARCHELL

Mae maes Eisteddfod Genedlaethol Sir Ddinbych a'r Cyffiniau, 2001 ger yr Eglwys Wen a gysegrwyd i Farchell Sant. Nid nepell o'r eglwys roedd unwaith ffynnon a gysegrwyd i Farchell. Roedd yn gwella amrywiaeth o afiechydon. Arferid hefyd daflu arian iddi. Cyfeirir ati fel a ganlyn yn y gyfrol sy'n cofnodi gwaith y Comisiwn Brenhinol ar Henebion Sir Ddinbych a gyhoeddwyd yn 1914: 

Cyfeiriwyd at y ffynnon gan Edward Lhuyd yn 1698 fel ffynnon y sant. Roedd yn arfer bod ar ochr y ffordd fawr tua 450 llath o'r Eglwys Wen neu Lanfarchell. Nid oes unrhyw arwydd o bresenoldeb y ffynnon erbyn hyn, dim ond y sianel a gariai'r dŵr gofer ohoni. Pan adeiladwyd y rheilffordd rhwng Rhuthun a Dinbych torrwyd drwy'r tarddiad oedd yn bwydo'r ffynnon, ail-gyfeiriwyd y dŵr a sychodd hithau. Adroddai un o hen drigolion yr ardal fel yr arferai fynd i'r ffynnon yn gynnar yn y bore drannoeth ffair fawr Dinbych a byddai'n siŵr o ddod o hyd i ddarnau o arian ynddi a daflwyd gan deithwyr wrth fynd heibio iddi. Roedd wedi dod o hyd i hanner coron unwaith. Roedd Ffynnon Farchell tua 50 llath i'r gorllewin o'r drofa tua'r Eglwys Wen ac ar yr ochr ogleddol i'r ffordd rhwng Dinbych a Rhuthun.

Mae hanesydd lleol yn chwilio am safle'r ffynnon ar hyn o bryd a chewch wybod beth fydd canlyniad ei ymchwil yn rhifyn nesaf Llygad y Ffynnon

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 9 Nadolig 2000

cffccffccffccffccffccffccffccffccfcffcff

  CRWYDRO FFYNHONNAU SIR DDINBYCH

Yn ei gyfrolau Crwydro Gorllewin Dinbych (1969) a Crwydro Dwyrain Dinbych ( 1961 ) mae'r diweddar Frank Price Jones yn cyfeirio at nifer o ffynhonnau'r sir. Dyma ddyfyniadau o'r ddwy gyfrol sy'n sôn amdanynt:

Ffynnon Hen Ddinbych (tud 79)

Dilyn Llwybr Elen a wnaethom o fuarth Hafoty Sion Llwyd draw tua Llech Daniel…ac yna draw ar draws y Llech gwelem Maen Cledde. Rhaid oedd cerdded draw at hwn, wrth gwrs, a galw heibio i Ffynnon Hen Ddinbych wrth fynd. Prif rinwedd y ffynnon fach hon, yn ôl Dafydd Pierce, ydyw bod ei thymheredd yn gyson iawn, a hyd yn oed yng nghanol gaeaf, 'pan fyddai winthrew yn y'ch dwylo' gallech eu trochi yn nŵr y ffynnon, a byddech yn iawn drachefn.

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 10 Haf 2001

cffccffccffccffccffccffccffccffccfcffcff

Home Up