Home Up

 DERWEN

 

FFYNNON SARA

(SJ066 517)

 

CRWYDRO FFYNHONNAU SIR DDINBYCH

Yn ei gyfrolau Crwydro Gorllewin Dinbych (1969) a Crwydro Dwyrain Dinbych ( 1961 ) mae'r diweddar Frank Price Jones yn cyfeirio at nifer o ffynhonnau'r sir. Dyma ddyfyniadau o'r ddwy gyfrol sy'n sôn amdanynt:

Ffynnon Sara neu Ffynnon Pyllau Perl, Derwen (tud 52)

Gellir croesi o Dderwen, heibio i'r Capel Methodist yno, i'r ffordd wlad sy'n arwain o Glawddnewydd i Felin y Wig. Yno, gerllaw fferm Pyllau Perl, a ger y drofa i fferm y Braich, mewn anialwch o ddail carn yr ebol a mieri, mae Ffynnon Sara. Gosododd awdurdod gwaith dŵr Birkenhead gamfa goncrid y gellir mynd drosti at y ffynnon. Ffynnon Pyllau Perl yw enw Edward Lhuyd arni, ac awgryma'r Inventory iddi gael ei galw'n Ffynnon Sara ar ôl rhyw wraig a drigai yn y bwthyn gerllaw, sydd bellach wedi diflannu’n llwyr. Yr oedd bri ar ddyfroedd y ffynnon hon ers talwm, am ei rhin i wella'r cancr a'r cryd-cymalau - ffynnon rinweddol yn wir. Yr oedd gan fy nau fab ieuengaf ddefaid ar eu dwylo, a phan euthum â hwy at y ffynnon un tro, mynnodd y ddau geisio cael gwared â hwy trwy ymolchi yn y dŵr. Parhaodd y defaid ar law Rhys am gyfnod, er yn llai, ond diflannodd rhai Alun yn llwyr; efallai bod ychydig fisoedd yn rhagor o brofiad y byd wedi arfogi Rhys yn erbyn yr hen goelion! Ond pan glywodd eu brawd hynaf am yr arbrawf a wnaethant, rhaid oedd iddo yntau gael gweld y ffynnon rinweddol hon hefyd, ac un tro, wrth deithio gydag ef o Gerrig y Drudion i Ruthun, troesom o'r neilltu trwy fferm Foel Fawr, gyda chaniatad caredig Mrs Williams, a thrwy fuarth y Braich hefyd… Pan soniais wrth wraig y ty am Ffynnon Sara, mynnai hi mai dwr Ffynnon Sara a wellodd ei chrudcymalau hi wedi i lawer o bethau eraill fethu.

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 10 Haf 2001

cffccffccffccffccffccffccffccffccfcffcff

Gwyrth Ffynnon Sara

 Clywyd y canlynol wrth ymweld â chymdeithas chwiorydd yn Rhuthun un ddiweddar:

 Roedd merch ifanc o'r ardal ar fin priodi ond roedd yn dioddef o ecsima ar ei dwylo ac ofnai na fyddai modd iddi fedru gwisgo ei modrwy ar y diwrnod mawr. Fe'i cynghorwyd i fynd at Ffynnon Sara ger Derwen i olchi ei dwylo yn y dŵr. Cliriodd yr ecsima a chafodd ddiwrnod bendigedig. Pwy ddywedodd fod yr hen ffynhonnau wedi colli eu gallu i wella? Os oes gennych chi hanes tebyg, rhowch wybod i'r golygydd er mwyn inni gael ei gofnodi yn Llygad y Ffynnon.

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 15 Nadolig 2003

 cffccffccffccffccffccffccffccffccfcffcff

TAITH O GWMPAS FFYNHONNAU SIR DDINBYCH  

(A HEN SIR FEIRIONNYDD)

Eirlys Gruffydd

 

FFYNNON SARA

(SJ066 517)

Ar gais Cymdeithas Hanes Sir Ddinbych bu Ken a minnau’n arwain taith o gwmpas rhai o ffynhonnau’r sir ar ddydd Sadwrn, Medi 16eg. Roedd yn ddiwrnod bendigedig a da oedd hynny gan fod gennym dipyn o waith cerdded a’r ffordd i ambell ffynnon yn ddigon llaith a llithrig, hyd yn oed wedi tywydd sych.

Wedi gadael Cerrigydrudion aethom drwy Lanfihangel Glyn Myfyr i Glawddnewydd a throi i’r lôn gul sy’n arwain oddi yno i bentref Derwen. Cyn cyrraedd daethom at leoliad Ffynnon Sara (SJ066517) ar fin y ffordd. Mae hon yn ffynnon a chanddi faddon o faint sylweddol. Glanhawyd ac adnewyddwyd hi a thacluswyd y tir o’i chwmpas yn ddiweddar ac mae adeiladwaith y ffynnon mewn cyflwr arbennig o dda. Credid bod y dŵr yn gallu gwella crydcymalau a chancr. Gerllaw roedd tyddyn ac ynddo trigai’r wraig a oedd yn gofalu am y ffynnon. Yn aml gadawai’r bobl gloff a gafodd wellhad yn y ffynnon eu baglau yn y tŷ fel prawf o effeithiolrwydd dŵr y ffynnon. Llosgodd y bwthyn yn 1860. Cred rhai mai ar ôl yr hen wraig a drigai yn y bwthyn yr enwyd y ffynnon ond cred eraill mai enw Saeren Sant sydd arni. Ef yw sant eglwys Llanynys yn Nyffryn Clwyd. Yn ddiweddar mae pobl wedi bod yn ymweld â’r ffynnon gan adael cerpyn ar y coed gerllaw iddi. Credir bod salwch yn diflannu wrth i’r cerpyn yn pydru. Dyma hen draddodiad a oedd wedi diflannu ers blynyddoedd yn cael ei adfer. Wrth gwrs, arferiad paganaidd ydyw ond un hynod ddiddorol serch hynny.

FFYNNON SARA, DERWEN

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 21 Nadolig 2006

 cffccffccffccffccffccffccffccffccfcffcff

Home Up