Home Up

Clorach

(SH4184)

 

FFYNNON SEIRIOL, MN.

Eirlys Gruffydd

Ar ddiwrnod braf ym mis Awst eleni aeth Ken a minnau ar ymweliad a i chwilio am ffynhonnau. 

Gadael Caergybi a mynd ar draws gwlad i Lannerch-y-medd a Chlorach. Roeddwn wedi breuddwydio am gael mynd ir fan arbennig hon oherwydd yma, yn l traddodiad, byddair saint Cybi a Seiriol yn cyfarfod u gilydd. Arferai Cybi gerdded o Gaergybi i Glorach gan wynebur haul. Cerddai Seiriol o Benmon ai gefn at yr haul. Cyfarfyddair ddau yng Nghlorach, hanner ffordd rhwng Caergybi a Phenmon, lle roedd Ffynnon Gybi un ochr ir ffordd a Ffynnon Seiriol yn union gyferbyn iddi, yr ochr arall. Wedi treulio oriau yn rhoir byd yn ei le, dychwelair ddau sant iw cartrefi, Cybi yn cerdded i haul y machlud a Seiriol unwaith eton troi ei gefn at yr haul. Dyna pam yu galwyd yn Seiriol Wyn a Chybi Felyn am fod Cybin cael tipyn mwy o liw haul na Seiriol. Dyma sydd gan Syr John Morris Jones iw ddweud amdanynt yn un oi gerddi:

Seiriol Wyn a chybi Felyn

Cyfarfyddent, fel maer sn,

Beunydd wrth ffynhonnau Clorach

Yng Nghanolbarth Mn.

Credid fod gwerth iachusol i ddŵr y ddwy ffynnon. Deuair cleifion at ffynnon Seiriol yn y nos a byddain arferiad carior dŵr oddi yno ir rhai oedd yn rhyw wael i ddod at y ffynnon eu hunain. Byddair fan ger y ffynhonnau yn lle da i gariadol ddod i geisio cymodi ar l cweryl. Mae Skinner yn ei lyfr Ten Days Tour Through the Isle of Anglesea (1802) yn dweud mai dwy ffynnon betryal oeddynt a gwaith cerrig ou cwmpas.

 Beth bynnag am yr hen hanes, mynd yno i weld y ffynnon oeddem ni ie un, oherwydd dinistriwyd Ffynnon Gybi yn 1840 pan adeiladwyd pont dros ryd Clorach. Wedi dod at y bont a pharcior car ger y fynedfa i fferm Clorach Fawr, aethom ati i chwilio am y ffynnon ond heb weld dim ond pentwr o frics a chaead concrit yn y cae islawr bont. Aeth Ken ir ffermdy i holi am y ffynnon a chael ar ddeall ein bod ni wedi dod o hyd iddi. Roedd y trigolion lleol yn ei defnyddion ddyddiol i gael dŵr yfed ohoni tan y pumdegau, pan ddaeth dŵr tap ir ardal. Wedi hynny codwyd wal o frics oi chwmpas a gosod caead concrit drosti rhag ir gwartheg fynd iddi. Bellach maer anifeiliaid wedi llwyddo i symud y caead a dymchwel y waliau ar rheini wedi syrthio ir ffynnon ai chaun effeithiol iawn. Maer dŵr yn goferu oi hochr i greu tir gwlyb oi chwmpas cyn llifo ir nant islaw.

Tair ffynnon mewn diwrnod digon; diwrnod o fwynhad, diwrnod iw gofio, ond diwrnod o weld tair ffynnon mewn cyflwr adfeiliedig. Bellach aeth llythyr ir Cyngor Cymuned i weld a ellir gwneud rhywbeth i adfer y ffynnon enwog hon yn Clorach. Cewch wybod beth fydd yr ymateb yn Llygad y Ffynnon.

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 5 Nadolig 1998

cffccffccffccffccffccffccffccffccfcffcff

Ffynnon Gybi, Llannerch-y-medd, Mn.

Cyfeiriwyd yn y rhifyn diwethaf o Llygad y Ffynnon at Ffynnon Gybi ger Clorach, Llannerch-y-medd. Cafwyd gwybod mewn llythyr a anfonwyd gan Gyngor Cymdeithas Llannerch-y-medd nad ywr ffynnon hon yn eu dalgylch hwy ond bod Ffynnon Gybi ar dir Tŷ-croes, Carmel, Llannerch-y-medd. Mae traddodiad yn yr ardal mai wrth y ffynnon hon yr arferai Cybi a Seiriol gyfarfod, yn hytrach nag wrth Ffynnon Clorach.

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 6 Haf 1999

cffccffccffccffccffccffccffccffccfcffcff

 

Crybwyllir Ffynnon Gybi mewn erthygl gan Howard Huws dan y teitl

FFYNHONNAU SANCTAIDD CYMRU

Linc 30 Haf 2011

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 30 Haf 2011

cffccffccffccffccffccffccffccffccfcffcff

 

Home Up