Home Up

ABERCYNON

Ffynnon Fair

 

Ffynnon sanctaidd newydd

mewn groto Lourdes ym Morgannwg

gan Janet Bord

Llun or ffynnon ar lan Taf yn Abercynon

Ar un olwg, lle go annhebygol i ganfod groto Lourdes yw Abercynon yn Rhondda Cynon Taf, calon maes glor de ar un adeg: ond y mae un yno, yn union ar lan yr afon yng nghanol y dref. Maen un o sawl groto Lourdes ledled y byd, yn dathlur man yn Ffrainc lle cafodd Bernadette Soubirous, bugeiles dlawd, weledigaethau or Forwyn Fair ym 1858. 

Crwyd groto Abercynon gan lowyr Gwyddelig ac Eidalaidd adeg streic fawr 1926, a hynny o ganlyniad i syniad offeiriad Catholig ar gyfer eu cadwn brysur trwy greu cysegrfa Lourdes Gymreig.

Wrth ir dynion arloesir llethr, gan godi cerrig enfawr or afon i gynnal y lan, darganfuasant ddwy darddell o ddŵr gln, yn gwrthgyferbynnun drawiadol dŵr yr afon a oedd yn ddu gan lo or glofeydd ymhellach i fynyr cwm. Buan iawn y creasant Lourdes Cymreig a enillodd enw am iachu, ac ymwelai llond coetsis o bererinion o bob rhan or de, cynifer 10,000 y flwyddyn.

Bu straeon, hefyd, am wyrthiau a briodolwyd in Harglwyddes, fel yr un a adroddwyd gan Gerald OShea 3 oed a drigai wrth yr eglwys. Un diwrnod aeth adref gyda dillad gwlybion darnau o fwsogl yn sownd wrthynt, a dywedodd wrth ei fam ei fod wedi syrthio ir dŵr, oedd yn 3 troedfedd o ddyfnder ar yr adeg honno. Fei hachubwyd gan wraig mewn gwisg las, y wraig y gellid ei gweld ar ei fedal. Teimlodd bachgen pholio a ymwelodd r ffynnon symudiad ym mysedd ei draed, ac wedi naw ymweliad medrai Golwg agosach ar un or tarddellau gerdded. Iachawyd dyn oedd yn fud ac golwg yn un llygad yn unig: a gwellhawyd anhwylderau croen llawer o bobl.  

Gydar blynyddoedd esgeuluswyd y gysegrfa, ac aeth yn anhygyrch oherwydd mieri, dail poethion a llysiaur dial. Lansiwyd apl adfer yn 2011, a bellach maer gwaith wedii gwblhau, a gellir ymweld r gysegrfa ar ffynnon unwaith yn rhagor. Ni roddwyd enw ir ffynnon erioed, ond y mae ei lleoliad yng nghysegr Ein Harglwyddes o Lourdes, ac achub Gerald 3 oed gan wraig mewn gwisg las (sef Ein Harglwyddes, yn amlwg) yn ei chymhwyson un o Ffynhonnau Mair Cymru, ac yn wir y ffynnon ddiweddaraf iw chreu ymysg y 100 a rhagor a gysegrwyd yn enwr Forwyn Fair yng Nghymru.

Ceir y groto ar ffynnon ar dir Eglwys Gatholig Sant Thomas yn Abercynon, gerllawr B4275 ar ochr ddwyreiniol yr afon. O faes parcior eglwys, ewch ir chwith or eglwys lle mae llwybr yn arwain ir gysegrfa. Ewch i lawr y grisiau at lan yr afon, trowch ir chwith a cherddwch ar hyd y lan hyd oni chyrhaeddwch y ffynnon.   Cyfeirnod Arolwg Ordnans ST08399489.

 Janet Bord  

LLYGAD Y FFYNNON Rhif 42 Haf 201

cffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffccffc

 

Home Up