Home Up

Llygad y Ffynnon

Cylchlythyr Cymdeithas Ffynhonnau Cymru

Rhifyn 43, Nadolig 2017

 Gwiriwch Eich Ffynonellau!

 Eleni cyhoeddwyd llyfr diddorol iawn o’r enw “Golwg Newydd ar yr Hen Ogledd”, gan Glan George (Llanrwst: Gwasg Carreg Gwalch). Y mae’n trafod pwnc hen deyrnasoedd Brythonaidd y tiroedd sydd heddiw yng ngogledd Lloegr a de’r Alban, a faint o’u hanes a’u diwylliant sydd wedi goroesi yno hyd y dydd hwn. Gyda hynny mewn golwg, cyfeirir (ar dudalen 328) at ddwy ffynnon, sef “Ffynnon y Santes Helen” ym mhentref Great Asby yn Cumbria (gweler y llun uchod) a “Ffynnon Powdonnet” ger Morland

cffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffc

 Atgof ynghylch Ffynnon Feuno, Tremeirchion (1856).

 o Stanley, H. M., a Stanley, D. The Autobiography of Sir Henry Morton Stanley. Santa Barbara: The Narrative Press, 2001, t. 50

 cffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffc

  ‘…yn enwog am Iacháu pob Clefyd…’: 

Saint Govan’s Well yn ystod  350 mlynedd (parhad).

Er mwyn cymhlethu rhagor ar hyn, awgrymwyd hefyd mai Gawain, un o farchogion enwog Bwrdd Crwn Arthur, oedd Gofan. Ffurfiwyd y cysylltiad hwn dros ganrifoedd o amser, os yw crynodeb gan Cosmo Innes yn y 19eg ganrif yn gywir: ond nid yw ei ymdriniaeth ef â’r chwedl ond yn ymwneud â manylion claddu Gawain wedi’i farwolaeth, ac nid yw’n ystyried y gallasai fod yn sant yn byw mewn cell unig ar lan môr Sir Benfro.

cffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffc

Y Cyfarfod Cyffredinol Blynyddol

Canolfan Tan-y-bwlch, Maentwrog, 15.7.2017.

Cynhaliwyd y Cyfarfod Cyffredinol Blynyddol eleni yng Nghanolfan Tan-y-bwlch, Maentwrog, a chafwyd diwrnod cofiadwy iawn yn y lle hyfryd hwnnw.ger Magwyr

Yn bresennol oedd Eirlys Gruffydd-Evans (Cadeirydd), Robin Gwyndaf (Llywydd), Howard Huws (Ysgrifennydd a Golygydd “Llygad y Ffynnon”), Gwyn Edwards (Trysorydd), Dennis Roberts (Archwiliwr Mygedol), Anne Williams, Howard Williams, Dafydd Jones, Anne Owen ac Elisabeth Rees. Derbyniwyd ymddiheuriadau Bill Jones.  

Wedi gair o groeso gan y Cadeirydd, darllenwyd cofnodion y Cyfarfod Cyffredinol Blynyddol blaenorol, ac fe’u cafwyd yn gywir. Cododd y materion canlynol ohonynt:

Adolygu’r rhestr aelodaeth.

Archifau’r Gymdeithas.

Materion yn codi o Gyfarfod Pwyllgor y Gymdeithas, 1.4.17.

Penodi Eirlys Gruffydd-Evans yn Gadeirydd y Gymdeithas. Diolchodd y Llywydd i’r Cyn-gadeirydd, D. Jones, am ei barodrwydd i sefyll yn y bwlch. Ar gynnig y Llywydd, pleidleisiwyd dros benodi E. Gruffydd-Evans yn Gadeirydd.          

Mynegai cynnwys “Llygad y Ffynnon”. Penderfynwyd y dylai’r Ysgrifennydd  adolygu’r mynegai a gynhyrchwyd gan Ian Taylor, a thynnu sylw ato yn “Llygad y Ffynnon”, gan ddiolch i Ian Taylor am ei waith.

Adroddiad yr Ysgrifennydd.

Adroddiad y Trysorydd.

Adroddiad yr Archwiliwr Mygedol.

Adroddiad Golygydd “Llygad y Ffynnon”.

Cynlluniau ar gyfer y dyfodol.

Unrhyw fater arall.

Dyddiad a lleoliad y Cyfarfod Cyffredinol nesaf.

Penderfynwyd cynnal y Cyfarfod Cyffredinol Blynyddol nesaf ddydd Sadwrn 21.7.2018 yn Nhan-y-bwlch.

 Gyda hynny, daeth y cyfarfod ffurfiol i ben. Wedi cinio, aeth yr aelodau ar daith o amgylch tair ffynnon sanctaidd leol, sef Ffynnon Decwyn yn Llandecwyn; Ffynnon Fair ym Maentwrog; a Ffynnon Fihangel yn Ffestiniog.

 cffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffc

YN EISIAU: SWYDDOG CYHOEDDUSRWYDD

Mae ar Gymdeithas Ffynhonnau Cymru angen Swyddog Cyhoeddusrwydd er mwyn cynyddu diddordeb y cyhoedd ym mhwnc ffynhonnau Cymru’n gyffredinol, ac yn eu harwyddocâd hanesyddol a diwylliannol. Hynny er mwyn ceisio diogelu ein ffynhonnau, a chadw a lledaenu gwybodaeth yn eu cylch.

Gwaith y Swyddog fydd:

·         Tynnu sylw at ffynhonnau lleol, eu hanes a’u traddodiadau, gan ysgogi casglu gwybodaeth amdanynt;

·         Codi ymwybyddiaeth ynghylch ffynhonnau ymysg cynghorau lleol a chymdeithasau bro;

·         Annog ysgolion i gyflwyno ffynhonnau lleol i blant yn rhan o’u gweithgareddau addysgiadol;

·         Diogelu ffynhonnau rhag eu difrodi, eu hanghofio neu’u colli;

·         Hyrwyddo Cymdeithas Ffynhonnau Cymru a chynyddu ei haelodaeth.

Swydd ddi-dâl, wirfoddol fydd hon, ond byddai’n ychwanegiad gwerthfawr at grynodeb gyrfa unrhyw unigolyn sy’n amcanu gweithio ym meysydd cadwraeth, addysg, hanes neu gymdeithaseg. Y mae’n swydd ddelfrydol at gyfer unigolyn brwdfrydig a gweithgar o unrhyw oedran, ac yn neilltuol ar gyfer rhywun sydd am brofiad gwaith cyn mynd ymlaen i addysg bellach neu swydd arall.

Y mae’r Gymraeg yn hanfodol ar gyfer y swydd hon, a byddai trwydded yrru yn fanteisiol iawn. Dylai’r sawl sydd â diddordeb gysylltu â’r Ysgrifennydd yn cyfarchiad@yahoo.co.uk neu trwy alw 07870 797655 / 01248 351503.

cffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffc

Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Bodedern 2017

Cynhaliwyd cyfarfod arferol Cymdeithas Ffynhonnau Cymru ym Mhabell y Cymdeithasau am 2:30 o’r gloch ddydd Llun y 7fed o Awst. i glywed darlith gan ein Cadeirydd, Eirlys Gruffydd-Evans, ar “Ffynhonnau Môn”.                                                                                                                         H.H.

cffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffc

Mynegai i ôl-rifynnau “Llygad y Ffynnon”!

Gŵyr pawb sy’n ceisio olrhain hanes neu wneud gwaith ymchwil pa mor anhepgor yw mynegeion dibynadwy. Mae un o’n haelodau, Ian Taylor, bellach wedi gwneud cymwynas fawr trwy baratoi mynegai o gynnwys pob un rhifyn o “Llygad y Ffynnon” o’r cyntaf (Nadolig 1996) hyd at rifyn 41 (Nadolig 2016). Dyma waith sylweddol a fydd yn anhepgor ar gyfer unrhyw un sy’n dymuno mynediad at holl gyfoeth yr wybodaeth a grynhowyd yn y cylchgrawn hwn ers 20 mlynedd. Gydag ychydig rhagor o waith golygu, bydd y mynegai yn barod i’w lanlwytho ar ein gwefan ni ymhen dim, ac ar gael i ymchwilwyr sydd â diddordeb ynteu mewn ffynnon neu ffynhonnau neilltuol, neu mewn rhyw agwedd neu’i gilydd o hanes, llên gwerin neu ddaearyddiaeth y mae ffynhonnau Cymru’n berthnasol iddi. Diolch yn fawr, Ian!

cffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffc

 “Llygad y Ffynnon” yw cylchlythyr Cymdeithas Ffynhonnau Cymru. Y golygydd yw Howard Huws, Bangor, a gellir gyrru unrhyw gyfraniad ato yn golygydd@ffynhonnau.cymru. Gellir ei alw ar 01248 351503 neu 07870 797655.

Mae pob croeso i unrhyw un sydd â diddordeb yn natur, hanes ac arwyddocâd ffynhonnau Cymru ymuno â’r Gymdeithas. Y tâl aelodaeth yw £10 y flwyddyn i unigolion, £15 i deulu, ac £20 i gorfforaeth; ac anogir pawb i dalu trwy archeb banc uniongyrchol, os gwelwch yn dda – mae’n arbed cymaint o drafferth. Er mwyn ymaelodi, neu adnewyddu aelodaeth, llanwch y ffurflen ar-lein yn http://www.ffynhonnaucymru.org.uk/ffurflen_aelodaeth.htm a gyrrwch hi at Gwyn Edwards yn trysorydd@ffynhonnau.cymru, neu cysylltwch â Gwyn neu unrhyw swyddog arall yn uniongyrchol.

Cofiwch fod ôl-rifynnau 1-40 “Llygad y Ffynnon” yn awr ar gael ar gryno-ddisg. Mae’n drysorfa o wybodaeth ynghylch ffynhonnau ein gwlad, a hynny am ddim ond £6.50c. Er mwyn archebu copi, cysylltwch â Dennis Roberts yn dennis.h.roberts@btinternet.com.

Cofiwch hefyd am WEFAN Cymdeithas Ffynhonnau Cymru yn www.ffynhonnau.cymru, neu gallwch ein canfod tan Ffynhonnau Cymru. Mae yno doreth o wybodaeth, gan gynnwys manylion ffynhonnau unigol, copïau o ôl-rifynnau “Llygad y Ffynnon”, manylion a hanes y Gymdeithas, a ffurflen ymaelodi ar-lein.

Eitemau ychwanegol yn y fersiwn digidol

Y Prosiect Ffynhonnau Byw.

Ar y 15fed o Dachwedd eleni cymerais ran mewn gweithdy hynod ddiddorol a heriol ym Mhlas Glyn y Weddw ger Llanbedrog. Roedd y diwrnod yn rhan o’r Prosiect Ffynhonnau Byw”, sy’n cael ei arwain gan Cadw Cymru’n Daclus, gyda’r nod o adfer 25 o ffynhonnau cysegredig ledled Cymru.

Gwyn Edwards

 cffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffc

Os ydych yn mynd ar wyliau eleni, cofiwch dynnu lluniau unrhyw ffynhonnau diddorol a welwch, holwch am fanylion yn eu cylch, a gyrrwch nhw at olygydd “Llygad y Ffynnon”!

cffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffc

NADOLIG LLAWEN A BLWYDDYN NEWYDD DDA

I’N HOLL DDARLLENWYR NI!

cffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffcffc

Home Up